على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1390
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
خلاوى ( xal i ) ع . ج . خلوة . خلايا ( xal y ) ع . ج . خلية . خلائف ( xal ef ) ع . ج . خليفة . خلائق ( xal eq ) ع . ج . خليفة . و قلههائى بر ذروهء صمان كه آب باران در آنها گرد آيد . خلايق ( xal yeq ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - آفريدگان . و مردمان . خلايق پناه ( xal yeq - pan h ) ص . پ . ملجأ و پناگاه مردمان . خلائل ( xal el ) ع . ج . خليلة . خلب ( xalb ) م . ع . خلبه خلبا و خلابا و خلابة ( از باب نصر و ضرب ) : فريفت او را به زبان و خدعه كرد با او . المثل : اذا لم تغلب فاخلب اى فاخدع . و خلب فلانا بظفره خلبا : خراشيد فلان را به ناخن خود و مجروح ساخت آن را . و خلب الفريسة : گرفت شكار را بچنگال . و خلب فلانا عقله : ربود عقل فلان را . و خلب الشيئى : پاره كرد آن چيز و گزيد آن چيز را . و خلب النبات : بريد آن گياه را . خلب ( xelb ) ا . ع . ناخن و چنگل . و برگ تاك . و ترب . و پردهء دل او لحيمة رقيقة تصل بين الاضلاع او الكبد او زيادتها او حجابها او شيئى ابيض رقيق لازق بها . و مرد كه زنان او را دوست دارند و او زنان را براى سخن و فجور . يقال : هو خلب نساء . ج : اخلاب و خلباء . و هم اخلاب نساء و خلباء نساء . خلب ( xolb ) و ( xolob ) ا . ع . ميانهء خرما بن و دل آن . و ليف . و رسن سخت تافتهء باريك از ليف خرما . و لاى و گل و لاى سخت چسبيدهء به زمين و لاى سياه . خلب ( xalab ) م . ع . خلبت المراة خلبا ( از باب سمع ) : گول گرديد آن زن . خلب ( xelb ) ا . پ . خلطى كه از بينى برآيد و مخاط . خلب ( xolb ) ا . پ . سرمه . خلب ( xalab ) ا . پ . نى كه هنوز قابل قلم شدن نشده باشد . خلب ( xollab ) ا و ص . ع . ابر بىباران . و برق بىباران . يق : البرق الخلب ( بالوصفية ) و برق الخلب و برق خلب ( بالاضافة ) . خلباء ( xalb ' ) ا . ع . زن گول و احمق . خلباء ( xolab ' ) ع . ج . خلب . يق : هم خلباء نساء . مر . خلب . خلباى ( xalb y ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - انزروت و بارزد . خلبة ( xalabat ) ص . ع . ج . خالب . و مردانى كه مىفريبند زنان را . خلبة ( xolbat ) و ( xolobat ) ا . ع . واحد خلب و خلب در همهء معانى . خلبة ( xalebat ) ص . ع . زن نيك فريبنده . خلبسة ( xalbasat ) م . ع . خلبسه و خلبس قلبه : ربود دل از وى و مفتون گردانيد او را . خلبصة ( xalbasat ) م . ع . گريختن . خلبن ( xalban ) ا . ع . زن لاغر . و زن گول . خلبوب ( xalabub ) ص . ع . رجل خلبوب : مرد فريبنده . خلبوت ( xalabut ) ص . ع . مرد فريبنده . و زن فريبنده ( للذكر و الانثى ) . خلبوص ( xalabus ) ا . ع . مرغى همرنگ گنجشك و كوچكتر از آن . خلة ( xallat ) ا . ع . شتر بچهء بسال دويم درآمده ( مذكر و مونث در آن يكسان است ) . و سوراخ خرد . و يا هر سوراخى . و ريگ تودهء جداگانه . و مى . و مى ترش . و مى متغير بدون ترشى . ج : خل . و زن سبك . و جاى خالى شدهء از آدمى پس از مرگ وى . و فى الدعا . لاهل الميت : اللهم اسدد خلته اى الثلمة التى انثلمت بموته . و حاجت و درويشى . المثل : الخلة تدعو الى السلة : يعنى حاجت و درويشى شخص را بسوى سرقت مىكشاند . و خوى و خصلت . ج . خلال . و صداقت . خلة ( xellat ) ا . ع . نيام شمشير پوست پوشانيده . و هر بطانهاى كه نيام شمشير را پوشانند . و رودهاى كه بر پشت سرهاى كمان برگشته باشد . و پوست با نقش و نگار . ج : خلل و خلال . و ج ج : اخلة . و مصادقت و مواخاة . يق : انه لكريم الخلة . و دوست ( يستوى فيه المذكر و المؤنث و الواحد و الجمع ) . و نيز خلة : واحد خلل چيزى كه در ميان دندانها ماند از طعام . خلة ( xollat ) ا . ع . درختى خاردار . و رستنگاه عرفج و جاى انبوهى آن . و علف شيرين . يق : الخلة خبز الابل و الحمض فاكهتها . و هر زمين كه در آن گياه تلخ و شور مزه نباشد . ج : خلل . و زن دوست . و دوستى بىخلل و يافت نمىشود مگر در ميان پارسايان و رندان . ج : خلال . خلج ( xalj ) م . ع . خلجه خلجا ( از باب ضرب ) : كشيد آن را و بيرون كرد . و جنبانيد . و خلجه بعينه : اشاره كرد او را به چشم . و نيز خلج : مشغول كردن . يق : خلجته امور الدنيا اى شغلته . و نيزه زدن . و جماع كردن . و از شير باز كردن كودك يا بچهء ناقه را . و خلانيدن . خلج ( xolj ) ا . ع . ج . اخلج . خلج ( xalaj ) ا . پ . نام طايفهاى از مردم